Çocuk ve genç işçilerin çalıştırılmasında cezalar caydırıcı değil

Kocaeli’nin Dilovası ilçesinde bir parfüm deposunda meydana gelen yangında, yaşları 16 ve 17 olan iki çocukla birlikte toplam altı kadın işçinin yaşamını yitirmesi, ülkemizde işçi sağlığı, iş güvenliği ve çocuk işçiliği alanında süregelen ihmalleri ve denetimsizliği bir kez daha en acı biçimde ortaya koymuştur.

Basında yer alan bilgilerde, hayatını kaybeden işçilerin sigortasız olarak çalıştırıldıkları, çalışma izinlerinin bulunmadığı ve aralarında çocuk yaşta çalışanların bulunduğu belirtilmektedir. Bu durum, 4857 sayılı İş Kanunu’na, Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’e ve Türkiye’nin taraf olduğu Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) sözleşmelerine açıkça aykırıdır.

İşçi Sağlığı ve Güvenliği Meclisi (İSİG) verilerine göre, Türkiye'de her yıl 60-70 civarında çocuk işçi tarımda, sanayide, inşaatlarda ve sokaklarda çalışırken hayatını kaybediyor.

İSİG uzmanları 2013 yılından beri en az 770 çocuğun çalışırken hayatını kaybettiğini söylüyor.

Yönetmelik ne diyor?

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkındaki Yönetmeliğe  göre; yaş kayıtlarına bağlı olarak müsaade edilen işlerden olsalar dahi hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerinde, alkol, sigara ve bağımlılığa yol açan maddelerin üretimi ve toptan satış işlerinde, parlayıcı, patlayıcı, zararlı ve tehlikeli maddelerin toptan ve perakende satış işleri ile bu gibi maddelerin imali, işlenmesi, depolanması işleri ve bu maddelere maruz kalma ihtimali bulunan her türlü işlerde, gürültü ve/veya vibrasyonun yüksek olduğu ortamlarda yapılan işlerde, aşırı sıcak ve soğuk ortamda çalışma gerektiren işlerde, sağlığa zararlı ve meslek hastalığına yol açan maddeler ile yapılan işlerde, radyoaktif maddelere ve zararlı ışınlara maruz kalınması ihtimali olan işlerde, fazla dikkat isteyen ve aralıksız ayakta durmayı gerektiren işlerde, parça başı ve prim sistemi ile ücret ödenen işlerde, eğitim amaçlı işler hariç iş bitiminde evine veya ailesinin yanına dönmesine imkan sağlamayan işlerde, işyeri hekimi raporu ile fiziki ve psikolojik yeterliliklerinin üzerinde olan işlerde, eğitim, deney eksikliği, güvenlik konusunda dikkat eksikliği getirme ihtimali olan işlerde, para taşıma ve tahsilat işleri ile 4857 sayılı İş Kanununun 69. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen gece dönemine rastlayan sürelerde yapılan işlerde 18 yaşını doldurmayan işçiler çalıştırılamaz.

Ne yapmalı?

Anlaşılacağı gibi, Yönetmelik ayrıntılı ve 18 yaşını doldurmayan işçilerin tehlikeli sayılabilecek işlerde çalıştırılmasını açıkça yasaklamış.

Ancak, Yönetmeliğe aykırı davranışın 4857 sayılı İş Kanununda ön görülen idari para cezası çok düşük. 2026 yılı için yönetmeliğe aykırı çalıştırılan her işçi için 26 bin 620 TL. Ceza caydırıcı değil.

Kayıt dışı işçi çalıştırmanın önüne geçmek için işletmelerde fiili denetimin yoğunlaştırılması gerekiyor.

(25 Şubat 2026 tarihinde vergialgi.com internet sitesinde yayınlanmıştır.)